"Phù phép" cho đồng hồ đếm ngược để cải thiện trải nghiệm người dùng

Đồng hồ đếm ngược

Đồng hồ đếm ngược là một công cụ để đo lường thời gian; và có lẽ đã có mặt trước những đồng hồ thông thường (đếm xuôi) mà ngày nay chúng ta đang sử dụng.

Nhu cầu tính toán thời gian đã xuất hiện cùng với sự phát triển của văn minh nhân loại, khi mà nhu cầu hợp tác cộng đồng và phân công lao động ngày càng tăng lên, mọi người cần biết rõ thời gian để hoàn thành một công việc nào đó.

Đối với các sản phẩm kỹ thuật số hiện nay, đồng hồ đếm ngược vẫn được sử dụng và mang vai trò tổng quát như sau:

1. Minh hoạ một khoảng thời gian
2. Tạo cảm giác làm chủ thời gian, giúp người dùng có thể quản lý thời gian
3. Kích hoạt các cơ chế tâm lý liên quan tới nhận thức thời gian

Ví dụ, chiếc đồng hồ đếm ngược flashsale trên sàn thương mại điện tử, cho người dùng biết khoảng thời gian họ có thể mua hàng flashsale (1), cung cấp thông tin về khoảng thời gian còn lại để giúp họ có thể quyết định cân nhắc mua hay không mua (2), khiến họ liên tục bị thôi thúc phải tìm kiếm món hàng ưa thích (3).

Nhịp độ đồng hồ và cơ chế cảm nhận thời gian

Một yếu tố khách quan ảnh hưởng nhiều đến sự cảm nhận thời gian ở con người chính là nhịp độ của chiếc đồng hồ mà họ đang sử dụng.

Nhịp độ đồng hồ là đơn vị đếm nhỏ nhất của đồng hồ. Ví dụ như đồng hồ 3 kim treo tường thông thường sẽ đếm bằng giây. Đồng hồ trên màn hình khoá điện thoại sẽ đếm bằng phút. Đồng hồ ở các cuộc thi đấu điền kinh có thể sẽ đếm tới phần trăm của giây.

Với các nhịp độ khác nhau thì người xem đồng hộ cũng sẽ có những nhận thức khác nhau về thời gian.

Theo nghiên cứu của Moojan Ghafurian (Đại học Waterloo) và các đồng nghiệp tại Google và Đại học Pennsylvania, thì không chỉ nhận thức về thời gian mà cả những trạng thái tâm lý của người được khảo sát cũng bị ảnh hưởng bởi nhịp độ của đồng hồ.

Theo đó, ta có thể thấy đồng hồ có nhịp độ nhanh hơn thu hút nhiều sự chú ý hơn và người xem có thể bị "hút dính" vào việc theo dõi đồng hồ nhiều hơn, từ đó gây ra các tác động như bảng trên.

Nhịp độ nhanh và chậm

Độ nhanh chậm của nhịp độ đồng hồ là một đại lượng tương đối. Hiện tại chưa có nghiên cứu nào thực sự chỉ ra một cách để xác định chính xác một nhịp độ là nhanh hay chậm. Tuy nhiên, ta có thể sử dụng hai nguyên tắc dưới đây:

• Đồng hồ sử dụng đơn vị thời gian càng ngắn để đếm thì nhịp độ càng nhanh và ngược lại.
• Đối với các đồng hồ sử dụng nhiều đơn vị đếm thì đơn vị ngắn nhất sẽ được dùng để xét đến nhịp độ.

Với phần lớn các tác vụ thông thường, đếm bằng giây được xem là một nhịp độ nhanh trong khi đếm bằng giờ đã được xem là một nhịp chậm.

Với các tác động phong phú vào tâm lý, tải trọng nhận thức và cảm nhận độ dài thời gian, có thể thấy tác động vào nhịp độ là một cách thức "phù phép" cho đồng hồ đếm ngược, giúp người dùng có thể nhận thức thời gian theo cách phù hợp, qua đó cải thiện trải nghiệm sử dụng của họ.

Bây giờ hãy bắt đầu với các "chiêu thức" phù phép với đồng hồ đếm ngược!

Chiêu thứ nhất: Áp dụng những đặc tính cơ bản về nhịp đồng hồ

Để tác động hiệu quả vào nhịp độ đồng hồ, người thiết kế trước tiên cần hiểu rõ các vai trò và chức năng của đồng hồ đếm ngược mà họ chuẩn bị đặt vào sản phẩm của mình. Hãy cùng điểm lại 3 vai trò của đồng hồ đếm ngược đã được đề cập ở phần trên.

Minh hoạ một khoảng thời gian

Khoảng thời gian này có thể là một khoảng gián đoạn hoặc là một khoảng thời gian cho phép người dùng thực hiện tác vụ.

Khi người dùng phải đợi một khoảng gián đoạn để tiếp tục thực hiện điều gì đó thì nhịp độ nhanh sẽ là lựa chọn thích hợp. Với nhịp độ nhanh, người dùng sẽ kiên nhẫn chờ đợi hơn đồng thời cảm thấy sự gián đoạn ngắn hơn. Ví dụ: chờ hệ thống cần tải lại giao diện mới, chờ đèn đỏ, xem video quảng cáo Youtube,...

Tuy nhiên, sẽ có các trường hợp các người thiết kế muốn người dùng lãng quên đi việc phải chờ đợi. Khi đó, việc sử dụng nhịp độ chậm sẽ hợp lý hơn. Ví dụ: chờ hệ thống tải một tệp dung lượng lớn, sử dụng lò nướng, lò vi sóng, máy giặt,...

Khi đồng hồ đếm ngược được dùng để minh hoạ khoảng thời gian người dùng được phép làm một tác vụ nào đó thì nhịp độ nhanh sẽ luôn là lựa chọn tối ưu. Lý do là nhịp nhanh giúp họ tập trung nhiều hơn và sẽ có nhiều khả năng hoàn thành trong thời gian cho phép. Bạn có thể thấy điều này rất thường xuyên trong các video game có giới hạn thời gian trong mỗi màn chơi hoặc các bước nhập OTP.

Giúp người dùng có thể làm chủ hoặc quản lý thời gian

Để tạo cảm giác làm chủ thời gian cho người dùng, ta cần phải xem xét bối cảnh sử dụng, đặc điểm tác vụ mà họ đang thực hiện để lựa chọn một nhịp thời gian phù hợp.

Giả sử người dùng đang cần phải hoàn thành một tác vụ đòi hỏi sự tập trung và ta không muốn họ trễ vì sự lơ là (điền một biểu mẫu quan trọng, thực hiện một bài kiểm tra,...) thì việc đặt nhịp độ nhanh là phù hợp.

Ngược lại, nếu người dùng đang muốn tận hưởng thời gian của họ trong tâm trạng thư giãn, chẳng hạn như cần chỉnh đồng hồ hẹn giờ tắt cho một máy phát nhạc thì việc sử dụng nhịp độ nhanh sẽ không hợp lý bởi nó khiến người dùng có cảm giác như từng giây quý báu của họ đang trôi qua.

Kích hoạt các cơ chế tâm lý

Các tác động tâm lý phát sinh do nhịp đồng hồ luôn luôn xảy ra mỗi khi chúng ta nhìn thấy một đồng hồ đếm ngược. Tuy nhiên chúng ta chỉ mơ hồ nhận ra các tác động tâm lý này khi chúng gây ra sự khó chịu, nghĩa là các đồng hồ đã được cài đặt một nhịp độ không phù hợp với hoàn cảnh.

Hãy tưởng tượng đến một chiếc đèn giao thông có đồng hồ đếm theo phút thay vì theo giây. Bạn dừng xe khi đèn đỏ và đồng hồ yêu cầu bạn phải chờ 1 phút. Không khó để bạn nhận ra rằng việc chờ 60 giây thì dễ hơn chờ 1 phút.

Một ví dụ khác là bạn tải một tập tin lên cloud và hệ thống tự đếm ngược thời gian hoàn thành là 1000000 milisecond. Bạn sẽ thấy khá kỳ cục vì đồng hồ đếm ngược chạy rất nhanh, nhưng con số 100000 chẳng suy giảm bao nhiêu. Bạn sẽ trố mắt nhìn đồng hồ chạy vun vút để rồi vài phút sau, bạn nhận ra mình thật phí thời gian.

Hai ví dụ trên cho thấy người thiết kế cần xem xét kỹ lưỡng khi sử dụng một nhịp đếm phù hợp cho đồng hồ để tránh "lỡ tay" kích hoạt những trạng thái tâm lý cực đoan nơi người dùng.

Một số lưu ý khác

Ngoài các vai trò của đồng hồ đếm ngược trong bối cảnh sử dụng, người thiết kế cần quan tâm tới các yếu tố khác trước khi quyết định chọn một nhịp độ đồng hồ:

• Độ dài thời gian cần đếm
• Độ chính xác về thời gian
• Tính chất của tác vụ có liên quan tới đồng hồ đếm ngược
• Tâm lý phổ biến của người dùng

Tổng kết nhanh chiêu phù phép thứ nhất:

Chiêu thứ 2: Sử dụng nhiều đơn vị đếm

Sử dụng nhiều đơn vị đếm cho đồng hồ là một thực hành rất phổ biến. Ta có thể thấy chúng ở cả đồng hồ thông thường lẫn đồng hồ đếm ngược.

Việc sử dụng nhiều đơn vị đếm sẽ có các lợi ích:

• Rút ngắn số lượng phải đếm: 320 phút = 5 giờ 20 phút; 25 giờ = 1 ngày 1 giờ
• Có thể tiết kiệm không gian hiển thị
• Có thể mang lại cái nhìn tổng thể đối với những khoảng thời gian dài nhưng vẫn duy trì được nhịp độ nhanh

• Giảm tải nhận thức: 2 phút sẽ dễ tiếp nhận hơn là 120 giây

Chiêu cuối: Biến đổi nhịp độ theo hoàn cảnh

Biến đổi nhịp độ đồng hồ tức là thay đổi đơn vị đếm từ loại này sang loại kia. Việc tăng nhịp độ một cách có chủ đích sẽ giúp người dùng dễ dàng nhận ra thời gian còn lại đang ít đi.

Nhiều người thiết kế đã thực hành điều này trong các sản phẩm của họ, tuy nhiên vẫn còn dừng lại ở mức độ cơ bản và không có chủ đích.

Ví dụ: một đồng hồ đếm ngược ban đầu đếm theo giờ, khi chỉ còn 1 giờ sẽ chuyển sang đếm theo phút, tức là 60 phút; khi chỉ còn 1 phút sẽ chuyển sang đếm theo giây. Cứ như vậy lặp lại đến đơn vị nhỏ nhất cuối cùng.

Theo cách trên thì người thiết kế không cần xác định thời điểm phải thay đổi nhịp độ đồng hồ. Việc thay đổi nhịp độ hoàn toàn phụ thuộc vào thời điểm mà đơn vị không thể đếm ngược được nữa. Cách làm này khiến việc thay đổi nhịp độ ít phát huy tác dụng với người dùng.

Người thiết kế nên chủ động tính toán thời điểm biến đổi nhịp độ dựa trên hoàn cảnh của đồng hồ đếm ngược, tính chất của tác vụ,... thay vì chỉ dựa vào độ lớn của đơn vị thời gian.

Việc cần làm là xác định một ngưỡng cho thấy khoảng thời gian còn lại là rất ít so với tổng thời gian đếm ngược. Điều này cũng đồng nghĩa với đồng hồ đếm ngược đã đếm qua phần lớn thời gian và "sắp" kết thúc.

Ví dụ: Cho đếm ngược 24 tiếng, ta cần phải xác định một ngưỡng trong 24 tiếng này để tiến hành thay đổi nhịp độ. Giả định ta sẽ xác định ngưỡng để biến đổi nhịp độ là 5 tiếng. Khi chạm mốc này, ta sẽ biến đổi nhip độ bằng cách đếm thêm phút như ảnh bên duới.

Cần lưu ý rằng không có một công thức nào cho việc xác định ngưỡng này. Đôi khi bạn cần phải thực hiện các khảo sát với người dùng để có thể hiểu rõ về tính chất của tác vụ để từ đó có cơ sở xác định ngưỡng.

Đối với những đồng hồ đếm ngược minh hoạ gián đoạn, biến đổi nhịp độ này giúp người dùng chuẩn bị tâm lý để sẵn sàng thực hiện công việc.

Đối với những đồng hồ đếm ngược minh hoạ khoảng thời gian cho phép thao tác, biến đổi này lại giúp người dùng làm chủ thời gian, tập trung hơn để hoàn thành tác vụ của mình trước khi quá muộn.

Tổng kết

• Người thiết kế có thể tác động đến nhận thức về thời gian của người dùng bằng cách tác động vào nhịp độ của đồng hồ đếm ngược.
• Nhịp độ nhanh dùng các đơn vị thời gian ngắn để đếm, nhịp độ chậm dùng các đơn vị thời gian dài để đếm.
• Nhịp nhanh khiến người dùng kiên nhẫn hơn khi chờ đợi; tập trung hơn khi làm việc; cảm giác như thời gian trôi qua nhanh hơn; tải nhận thức về thời gian cao.
• Nhịp chậm khiến người dùng bồn chồn khi chờ đợi; thả lỏng khi thao tác; cảm giác như thời gian trôi qua chậm hơn; tải nhận thức về thời gian thấp.
• Một đồng hồ đếm ngược có thể sử dụng cùng lúc nhiều loại đơn vị, khi đó nhịp của nó sẽ được xác định bằng đơn vị nhỏ nhất.
• Việc sử dụng nhiều đơn vị đếm cho phép người thiết kế kết hợp các đặc tính của cả nhịp nhanh lẫn nhịp chậm.
• Có thể biến đổi nhịp độ đồng hồ tại một thời điểm nào đó nhằm mục đích tăng nhận thức của người dùng về khoảng thời gian còn lại.